Futbol maçı izlerken spiker “ofsayt” dedi, sen de yanındakine döndün ve “ne oldu şimdi?” dedin mi? Ya da bir arkadaşın “dün hat trick yaptı adam” dedi, sen de kafandan “herhalde iyi bir şey” diye geçirdin mi? Yalnız değilsin. Futbol dünyanın en popüler sporu ama futbol terimleri bazen İngilizce, bazen Fransızca, bazen de nereden geldiği belli olmayan kelimelerle dolu.
İçindekiler
- Futbolun Temel Kuralları ve Oyun Terimleri
- Vuruş ve Teknik Terimleri
- Taktik ve Strateji Terimleri
- Saha ve Ekipman Terimleri
- İstatistik ve Performans Terimleri
- Hakem ve Yönetim Terimleri
- Daha Az Bilinen Ama Önemli Futbol Terimleri
- Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Bu rehberde futbolda kullanılan tüm terimleri, kuralları ve anlamlarını sade bir dille, gerçek örneklerle ve güncel bilgilerle açıklıyoruz. Sadece “şudur budur” demekle kalmayacağız, her terimin sahada nasıl göründüğünü, neden önemli olduğunu ve Süper Lig’den güncel örneklerle nasıl uygulandığını da göstereceğiz.
İster futbola yeni başlıyor ol, ister maç izlerken terimleri daha iyi anlamak iste, bu sayfa senin için.
Futbolun Temel Kuralları ve Oyun Terimleri
Gol Nedir?
Futbolun tek ve en basit amacı: topu rakip kaleye sokmak. Topun tamamının kale çizgisini geçmesi gerekiyor. Çizgi üzerinde kalan top gol sayılmaz. Kulağa basit geliyor ama 2010 Dünya Kupası’nda Frank Lampard’ın Almanya’ya attığı top çizgiyi geçtiği halde gol verilmedi ve bu pozisyon gol çizgisi teknolojisinin futbola girmesine neden oldu.
Günümüzde Süper Lig dahil tüm üst düzey liglerde gol çizgisi teknolojisi kullanılıyor. Top çizgiyi geçtiği anda hakemin saatine otomatik sinyal geliyor.
Ofsayt Nedir?
Futbolun en çok tartışılan, en çok yanlış anlaşılan ve en çok Google’da aranan kuralı. Basitçe şöyle açıklayalım: pas atıldığı anda, pası alacak oyuncunun rakip yarı sahada, toptan ve sondan ikinci rakip oyuncudan kale çizgisine daha yakın olması durumuna ofsayt denir. Kollar ve eller bu hesaba dahil değil.
Birkaç önemli detay var. Oyuncu kendi yarı sahasındaysa ofsayt olmaz. Taç atışı, korner ve kale vuruşundan gelen toplarda ofsayt aranmaz. Ofsayt pozisyonunda olmak tek başına suç değil, oyuncu aktif olarak oyuna müdahale ederse (topa dokunursa, rakibi engellerse veya pozisyondan avantaj sağlarsa) ofsayt çalınır.
Ofsayt kuralı 1863’te futbola girdi. O dönemde topun önündeki herkes ofsayttı, yani rugby’ye benziyordu. 1925’te kural değişti ve “iki rakip oyuncu” şartı geldi. 1990’da “aynı hizada olmak” ofsayt olmaktan çıkarıldı, bu da daha fazla gol atılmasını sağladı.
Bugün ise teknoloji devreye girdi. Süper Lig’de 2024 yılının ikinci yarısından itibaren Yarı Otomatik Ofsayt Sistemi (SAOT) kullanılıyor. Stadyumlara yerleştirilen 12 kamera, oyuncuların vücudundaki 29 farklı noktayı saniyede 50 kez tarayarak dijital iskeletlerini çıkarıyor. Eskiden 3 dakikayı bulan ofsayt incelemeleri artık 20-25 saniyeye indi. 2026 FIFA Dünya Kupası’nda da bu sistemin geliştirilmiş versiyonu kullanılacak.
FIFA’nın şu anda tartıştığı “gün ışığı kuralı” (daylight rule) ise ofsayt kavramını kökten değiştirebilir. Arsène Wenger’in öncülük ettiği bu öneri, hücum oyuncusunun vücudunun tamamı savunmacının önünde değilse ofsayt sayılmamasını öneriyor. Yani milimetrik ofsaytlar tarih olabilir.
Faul Nedir?
Oyuncunun kurallara aykırı fiziksel müdahalede bulunmasına faul denir. FIFA kurallarına göre 10 farklı hareket faul olarak kabul ediliyor: tekme atmak veya teşebbüs etmek, çelme takmak, rakibe atlamak, omuz çarpmak, itmek, vurmak, tutmak, tükürmek, elle oynamak ve kayarak müdahalede topu değil oyuncuyu almak.
Faul nerede yapıldığına göre sonucu değişir. Ceza sahası dışındaysa serbest vuruş, ceza sahası içindeyse penaltı verilir.
Penaltı Nedir?
Ceza sahası içinde yapılan faul veya elle oynama sonucu verilen, 11 metre mesafeden yapılan vuruş. Sadece kaleci savunabilir ve kalecinin gol çizgisinde durması gerekir (en azından bir ayağı çizgide olmalı). Diğer oyuncular ceza sahasına ve ceza yayına giremez.
Penaltı kuralı 1891’de futbola girdi. İlginçtir, ilk yıllarda kalecinin kale çizgisinde durması zorunlu değildi ve 6 yardaya kadar çıkabiliyordu.
Süper Lig’de penaltı tartışmaları hiç bitmez. Bugün bile (8 Şubat 2026) Çaykur Rizespor-Galatasaray maçında Lucas Torreira’nın ceza sahasında topa elle müdahale ettiği iddia edilen pozisyon büyük tartışma yarattı. Hakem devam kararı verdi, VAR müdahale etmedi ve maç sonrası “kolun açık mı kapalı mı olduğu” tartışması başladı.
Serbest Vuruş (Frikik) Nedir?
Ceza sahası dışında yapılan faullerden sonra verilen vuruş hakkı. İki türü var:
Direkt serbest vuruş (frikik), doğrudan kaleye şut çekilebilir. Beckham’ın, Ronaldo’nun, Alex de Souza’nın efsane frikikleri hep bu türden.
Endirekt serbest vuruş, top doğrudan kaleye gönderilemez, önce bir başka oyuncuya pas verilmeli. Tehlikeli oyun, kalecinin 6 saniyeden fazla topu tutması, geri pas kuralının ihlali gibi durumlarda verilir. Hakem kolunu kaldırarak endirekt olduğunu belirtir.
Taç Atışı Nedir?
Top yan çizgiden çıktığında, en son temas eden takımın rakibine verilen hak. Elle ve başın arkasından atılır. İki ayak da yerde olmalı ve taç çizgisinin gerisinden atılmalı. Taç atışından direkt gol atılamaz ve taç atışında ofsayt aranmaz.
Bu basit kurala rağmen hatalı taç atışları şaşırtıcı derecede sık görülür. Bir ayağı kaldırmak, çizgiyi basmak veya topu başın arkasından değil yandan atmak en yaygın hatalardır.
Korner (Köşe Vuruşu) Nedir?
Top, savunan takımın oyuncusuna son temas ettikten sonra kale çizgisinden çıkarsa, hücum eden takıma köşe vuruşu hakkı verilir. Korner bayrağının yanından atılır. Kornerde de ofsayt aranmaz.
Kale Vuruşu Nedir?
Top, hücum eden takımın oyuncusuna son temas ettikten sonra kale çizgisinden çıkarsa kaleciye kale vuruşu hakkı verilir. Kale vuruşunda da ofsayt aranmaz. 2019 kural değişikliğiyle birlikte kale vuruşunun ceza sahasını geçmesi zorunluluğu kaldırıldı, kaleciler artık kısa pas oynayabiliyor.
Sarı Kart ve Kırmızı Kart Ne Anlama Gelir?
Sarı kart uyarı anlamına gelir. Aynı maçta iki sarı kart alan oyuncu kırmızı kart görür ve oyundan atılır. Kırmızı kart ise doğrudan oyundan atılma cezasıdır, ciddi faul, şiddet, tükürme veya bariz gol şansını engelleme gibi durumlarda verilir.
2025-26 sezonunda Süper Lig’de bir yenilik var: hakemler artık vücut kamerası (body cam) takıyor. Bu uygulama 13 Ağustos 2025’te başladı ve kart kararlarında daha fazla şeffaflık sağlamayı amaçlıyor.
VAR (Video Yardımcı Hakem) Nedir?
VAR, Video Assistant Referee’nin kısaltması. 2018 FIFA Dünya Kupası’nda resmi olarak kullanılmaya başladı. Türkiye’de ise 2018-19 sezonundan itibaren Süper Lig’de uygulanıyor.
VAR sadece 4 durumda devreye girebilir: gol/gol değil, penaltı/penaltı değil, doğrudan kırmızı kart ve yanlış oyuncuya kart gösterilmesi. VAR her pozisyonu otomatik olarak “sessiz kontrol” eder ama sadece “bariz ve açık hata” varsa hakemi uyarır.
2025-26 sezonunda Süper Lig’de önemli bir değişiklik yapıldı: bir önceki sezon uygulanan yabancı VAR hakemi uygulaması kaldırıldı, yerine VAR odasına yabancı gözlemci yerleştirildi.
Vuruş ve Teknik Terimleri
Röveşata Nedir?
Futbolun en estetik vuruşu. Oyuncu sırtı kaleye dönükken havada ters perende benzeri bir hareketle arkaya doğru sıçrar ve havadayken topun altına girip vole vurur. Cristiano Ronaldo’nun 2018’de Juventus’a attığı röveşata golü, futbol tarihinin en çok izlenen görüntülerinden biri.
Panenka Nedir?
Penaltı atışında kalecinin bir tarafa atlamasını bekleyip topu yavaşça ve hafif bir lob ile kalenin ortasına gönderme tekniği. Adını, 1976 Avrupa Şampiyonası finalinde bu tekniği kullanan Çek futbolcu Antonín Panenka’dan alır. Cesaret isteyen bir vuruş, başarısız olursa oyuncuyu çok zor durumda bırakır.
Trivela Nedir?
Ayağın dış tarafıyla yapılan vuruş. Topu kavisli ve beklenmedik bir açıyla yönlendirmeye yarar. Brezilya efsaneleri Roberto Carlos ve Quaresma bu tekniğin ustaları olarak bilinir.
Aşırtma (Lob) Nedir?
Topun altına hafifçe girip yumuşak bir vuruşla havalandırarak kalecinin veya savunmacının üstünden geçirme tekniği. Hem pas hem şut olarak kullanılabilir. Lionel Messi, aşırtma gollerinin yaşayan en büyük ustası kabul edilir.
Dripling Nedir?
Oyuncunun topu kontrollü bir şekilde, ayağından çıkarmadan sürerek rakipleri geçmesi. Messi, Neymar, Vinicius Jr. gibi kanat oyuncuları bu konuda öne çıkar. Süper Lig’de 2025-26 sezonunda Barış Alper Yılmaz, en çok dripling yapan oyunculardan biri.
Plonjon Nedir?
Kalecinin topu yakalamak için yere paralel şekilde, iki ayağı yerden keserek kendini yana fırlatma hareketi. Fransızca “plongeon” (dalış) kelimesinden gelir.
Degaj Nedir?
Kalecinin elindeki topu önce havaya atıp, yere düşmeden ayağıyla uzun bir vuruş yaparak karşı sahaya göndermesi. Özellikle kontraatak başlatmak için kullanılır.
Şarj Nedir?
Topu süren rakip oyuncuya omuz omuza temas ederek baskı uygulama hareketi. Kurallara uygun şekilde yapıldığında faul değildir. Aşırı güç kullanılırsa faul olur.
Taktik ve Strateji Terimleri
Pressing Nedir?
Topu kaybeden takımın, rakibin topla oynama süresini en aza indirmek için hızla baskı kurması. Gegenpressing (karşı baskı) ise topu kaybettiğin anda, rakip henüz organize olmadan yapılan ani ve yoğun baskıdır. Bu terimi Jürgen Klopp’un Liverpool’u popüler hale getirdi.
Kontraatak Nedir?
Savunmada bekleyip rakibin hücumunu kestikten sonra hızlı bir şekilde karşı atağa çıkma stratejisi. Az topla oynayıp etkili olmayı amaçlar. Mourinho’nun takımları bu taktikle bilinir.
Tiki-taka Nedir?
Kısa paslarla topu sürekli elde tutma ve rakibi pas yaparak yorma felsefesi. Barcelona ve İspanya Milli Takımı’nın 2008-2012 döneminde zirve yapan oyun stili. Guardiola bu felsefeyi Manchester City’de de uyguluyor.
Catenaccio Nedir?
İtalyan futbolunun ürünü olan, savunma ağırlıklı oyun stratejisi. Kelime anlamı “sürgü” demek. Sağlam savunma kurulur, bir veya iki gol atılır, sonra defans kilitlenir.
Park the Bus Ne Demek?
Mourinho’nun meşhur ettiği tabir. Kelimenin tam anlamıyla “kaleye otobüs park etmek.” Tüm takımın geri çekilip savunma yapması anlamına gelir. 10 kişinin kendi yarı sahasında barikat kurduğu durum.
Ofsayt Tuzağı Nedir?
Savunma hattının koordineli şekilde öne çıkarak hücum oyuncusunu ofsaytta bırakma taktiği. Riskli ama etkili bir strateji. Zamanlama mükemmel olmalı, yoksa rakip oyuncu ceza sahasıyla baş başa kalır.
Hücumda Genişlik Nedir?
Topa sahip takımın sahanın enine yayılarak rakibi açması. Kanat oyuncuları çizgiye yakın durur, alan yaratır. Bu sayede ortada boşluklar oluşur.
Saha ve Ekipman Terimleri
Ceza Sahası Nedir?
Kale önündeki 16,5 metrelik bölge. Kalecinin topu elle tutabildiği alan. Bu alanın içindeki fauller penaltıyla cezalandırılır. İçinde 11 metredeki penaltı noktası bulunur.
Altı Pas (Kale Alanı) Nedir?
Kale çizgisinden 5,5 metre uzaklıktaki küçük alan. Kale vuruşları buradan yapılır. Kaleci bu alanda daha fazla korunur.
Ceza Yayı Nedir?
Ceza sahasının hemen önünde, penaltı noktasından 9,15 metre uzaklıktaki yarım daire. Penaltı atışı sırasında bu yayın içine oyuncu giremez. Amacı, penaltı atıcısıyla diğer oyuncular arasında eşit mesafe sağlamak.
Santra Nedir?
Her devrenin başında, her golden sonra ve uzatma sürelerinin başında sahanın ortasından yapılan vuruş. Santradan direkt gol atılabilir (2019 kural değişikliğiyle).
İstatistik ve Performans Terimleri
Asist Nedir?
Gol atan oyuncuya, golün hemen öncesinde yapılan son pas. Pas başarısız olursa veya gol atılmazsa asist sayılmaz. Asist, bir oyuncunun yaratıcılığını ve takım oyununu ölçen en önemli istatistiklerden biri.
Hat Trick Nedir?
Bir oyuncunun tek bir maçta 3 gol atması. Gollerin art arda olması gerekmiyor, maçın herhangi bir anında 3 gol yeterli.
Bu terimin kökeni futboldan değil kriketten geliyor. 1858’de İngiliz kriketçi H.H. Stephenson, bir maçta 3 vuruşta 3 wicket devirerek rakip takımın 3 oyuncusunu oyundan attı. Taraftarlar para toplayıp Stephenson’a bir şapka (hat) hediye etti, böylece “hat trick” terimi doğdu.
Futbol tarihinde en çok hat trick yapan oyuncu 61 hat trick’le Cristiano Ronaldo. Onu 56 hat trick’le Lionel Messi takip ediyor.
Perfect hat trick ise daha özel bir başarı: sol ayak, sağ ayak ve kafa golüyle yapılan hat trick.
Averaj Nedir?
Bir takımın attığı ve yediği gol sayısı arasındaki fark. Ligde iki takım eşit puana sahip olduğunda sıralamayı belirlemek için kullanılan kriterlerden biri. Süper Lig’de kural sırasıyla şöyle: puan eşitliği varsa önce karşılıklı puanlar, sonra karşılıklı averaj, sonra genel averaj.
Clean Sheet Nedir?
Kalecinin veya takımın bir maçta hiç gol yemeden bitirmesi. Türkçede “gol yemeden maç bitirmek” olarak kullanılıyor.
xG (Beklenen Gol) Nedir?
Modern futbolun en popüler istatistik terimi. Bir şutun gole dönüşme olasılığını 0 ile 1 arasında bir değerle ifade eder. Ceza sahasının ortasından yapılan bir şutun xG’si yüksek, 30 metreden yapılan bir şutun xG’si düşük olur.
xG sayesinde bir takımın gerçek performansını şanstan ayırabiliyoruz. Bir takım düşük xG’ye rağmen çok gol atıyorsa, ileride bu performans düşebilir. Yüksek xG’ye rağmen az gol atıyorsa, şanssızlık yaşıyordur.
Hakem ve Yönetim Terimleri
Fikstür Nedir?
Sezon boyunca oynanacak tüm maçların haftalara göre düzenlendiği program. Fikstür çekimi sezon başında yapılır, derbi haftaları, milli maç araları ve Avrupa kupaları göz önünde bulundurulur.
Bonservis Nedir?
Bir futbolcunun sözleşmesi devam ederken, başka bir kulübe transfer olması için mevcut kulübüne ödenen ücret. Sözleşmesi biten oyuncunun bonservisi olmaz, o zaman “serbest transfer” yapılır.
Derbi Nedir?
Aynı şehrin veya bölgenin büyük takımları arasındaki maç. Galatasaray-Fenerbahçe, Galatasaray-Beşiktaş, Fenerbahçe-Beşiktaş Türkiye’nin en büyük derbileri. “Kıtalar arası derbi” tabiri İstanbul’un Avrupa ve Asya yakası takımları için kullanılır.
Bosman Kuralı Nedir?
1995’te Belçikalı futbolcu Jean-Marc Bosman’ın kazandığı dava sonucunda oluşan kural. Sözleşmesi biten oyuncunun bonservis bedeli olmadan istediği kulübe gidebilmesini sağlar. Bu karar futbol ekonomisini kökten değiştirdi.
Daha Az Bilinen Ama Önemli Futbol Terimleri
Beşlik Nedir?
Topu rakip oyuncunun bacakları arasından geçirmek. Hem eğlenceli hem küçük düşürücü kabul edilir. Mahalle maçlarında “nutmeg” olarak da bilinir.
De-marke Nedir?
Bir oyuncunun rakip oyuncuların markajından kurtularak boş pozisyona geçmesi. İyi bir de-marke hareketi genellikle gol öncesi kritik an olur.
Kademe Nedir?
Savunma oyuncularının birbirine yakın ve aynı hizada durması. Kademe bozmak ise bu düzeni kaybetmek anlamına gelir ve genellikle gol yemenin habercisidir.
Markaj Nedir?
Bir oyuncunun rakip oyuncuyu yakın takiple baskı altında tutması. Adam adama markaj (bir oyuncu bir rakibi tutar) ve alan markajı (oyuncu belirli bir bölgeyi korur) olmak üzere iki türü var.
Profesyonel Faul Nedir?
Rakibin tehlikeli bir kontraatak başlatmasını engellemek için bilerek yapılan faul. Genellikle sarı kartla cezalandırılır ama taktik olarak değerli kabul edilir. Casemiro ve Busquets bu konuda “usta” olarak bilinir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Ofsayt neden var, kaldırılsa olmaz mı?
Ofsayt kuralı olmasa oyuncular rakip kalenin önünde bekler, futbol bir pas-şut oyununa dönerdi. Kural, savunma ve hücum arasındaki dengeyi koruyor, takımları taktik düşünmeye zorluyor.
VAR neden her pozisyona müdahale etmiyor?
VAR sadece “bariz ve açık hata” durumlarında devreye girer. Amaç her kararı düzeltmek değil, oyunun seyrini değiştiren büyük hataları engellemek. Her pozisyona müdahale etse oyun sürekli durur ve futbolun akışı bozulur.
Hat trick yapan oyuncuya ne verilir?
Geleneksel olarak hat trick yapan oyuncu maç topunu imzalatarak eve götürür. Bazı liglerde özel ödüller de verilir.
Penaltıda kaleci çizgiden çıkabilir mi?
2019-20 sezonundan itibaren kalecinin atış anında en az bir ayağı kale çizgisinde veya çizgi üzerinde olmalı. Erken çıkarsa vuruş tekrarlanır.
Endirekt serbest vuruş ile direkt serbest vuruş arasındaki fark nedir?
Direkt serbest vuruşta (frikik) doğrudan kaleye şut çekilebilir. Endirekt serbest vuruşta önce bir başka oyuncuya pas verilmeli, direkt kaleye gol atılamaz.
xG ne işe yarar, normal gol sayısı yetmez mi?
xG, şansı ve beceriyi ayırmaya yarar. Bir takım düşük kaliteli pozisyonlardan gol atıyorsa ileride bu performans düşebilir. xG sayesinde takımın gerçek üretkenliğini ölçebilirsin.
Futbol terimleri ilk bakışta karmaşık görünebilir ama bir kez öğrendin mi maç izleme deneyimin tamamen değişiyor. Spikerin “ofsayt” dediğinde neden düdük çaldığını, VAR incelemesinde neye bakıldığını, bir oyuncunun hat trick yapmasının neden bu kadar özel olduğunu artık biliyorsun. Üstelik bu terimler sabit değil, futbol sürekli evriliyor. Yarı otomatik ofsayt teknolojisi, hakem body cam’leri, gün ışığı kuralı tartışmaları derken birkaç yıl sonra bu sözlüğe yeni maddeler eklemek gerekecek.
Bu rehberi yer imlerine ekle. Maç izlerken bir terim takıldığında geri dön, bak, öğren. Futbol daha çok bildiğinde daha çok zevk veriyor.